Borówka brusznica – wiecznie zielona krzewinka o wielu zastosowaniach

Borówka brusznica (Vaccinium vitis-idea) w czeskiej Szumawie

 Pewnie już wiecie, że jednymi z moich ulubionych roślin są dziko rosnące owoce. Dziś będzie o borówce brusznicy (Vaccinium vitis-idaea). Należy ona do rodziny wrzosowatych (Ericaceae).

występowanie

Borówka brusznica jest rozpowszechniona na całym obszarze naszego kraju, najłatwiej ją spotkać w Bieszczadach. Rośnie w borach, na wrzosowiskach i w górach.

Występuje w północnej i środkowej Europie, Azji i Ameryce Północnej. Czysty gatunek występuje jedynie na obszarze Eurazji. Natomiast w Ameryce Północnej i Azji wschodniej mamy do czynienia z odmianą o drobniejszych liściach – Vaccinium vitis-idaea subsp minus.

nazwy

  • ang.lingonberry, red bilberry, cowberry
  • am. mountain cranberry
  • niem. Preiselbeere, Kronsbeere

Najbardziej popularna polska nazwa – borówka lub borownik wywodzi się od boru, czyli miejsca występowania rosliny. Lista ludowych określeń na tę roślinę jest naprawdę długa: borowina, borówka kamioneczka, borówka czerwona, czerwienica, brusznica, brusznik, borówka leśna, borówka jesienna, ja­goda czerwona, jagoda zimowa, ziemoziel, borówka wiecznie zielona, gruszponek, kwaśnica, kasztafyrnycia (w Komańczy) i gogodze.
Nazwa ziemoziel, bórówka wiecznie zielona i gruszponek (bukszpan) nawiązują do nie opadających, zimotrwałych i zimozielonych liści, podobnie jak u bukszpanu. Dodatkowo gałązki bukszpanu jak i borówki są używane do dekorowania święconki wielkanocnej.

(Borówka brusznica (Vaccinium vitis-idea) na Poloninie Caryńskiej

wygląd

  • Jest to mała rozgałęziająca się krzewinka o skórzastych, wiecznie zielonych, nie opadających na zimę jajowatych listkach do 2cm długości, o podwinietym brzegu.
  • Spód liści brusznicy posiada ciemne, gruszołowate kropki.
  • Dzwonkowate kwiaty koloru różowego są zebrane z zwisłe grona.
  • Owocem jest jagoda najpierw biała, podczas dojrzewania czerwieniejąca. Owoc jest twardy, wewnątrz białawy.

Głównym surowcem leczniczym jest liść, natomiast owoce są przede wszystkim zdrowym elemntem diety.

skład liści:

  • glikozydy fenolowe (arbutyna, kawoiloarbutynę, wolny hydrochinon) – 7%
  • garbniki katechinowe -10%
  • flawonoidy (pochodne kwercetyny i mirycetyny)
  • kwas ursolowy (należy do triterpenów)
  • kw organiczne: jabłkowy, benzoesowy
  • antocyjany 
  • sole mineralne z duża zawartością magnezu

działanie liści brusznicy:

  • liść brusznicy został wprowadzony do lecznictwa jako zastępstwo liścia mącznicy lekarskiej – bardzo rzadkiego gatunku.
  • dzięki zawartości arbutyny działają bajkteriobójczo w układzie moczowym, która rozkładając się uwalnia wolny hydrochinon o silnym działaniu odkażąjącym. To działanie wzmagają garbniki i flawonoidy. Jest to przykład synergii działania różnych składników w surowcu. Hydroliza arbutyny zachodzi w przypadku, gdy mocz ma odczyn zasadowy – z czym mamy często do czynienia w stanach zapalnych dróg moczowych. Naparu z liści nie można pić codziennie, bo arbutyna w dużych ilościach może drażnić żółądek i nerki. Podobne działanie mają liście gruszy i bergenii, którymi można zastapić brusznicę oraz oczywiście liście macznicy lekarskiej. Natomiast kwiat wrzosu zawiera 0,5-1% arbutyny.
  • działają moczopędnie zwiększają ilość wydalanego moczu oraz jonów sodowych i chlorkowych
  • stosuje się je w zakażeniach dróg moczowych oraz pomocniczyw kamicy układu moczowego, jeżeli towarzyszy jej zakażenie
  • mają zastosowanie w zapaleniach przewodu pokarmowego i biegunce dzięki zawartości garbników, które tworzą na powierzchni skóry i błon śłuzowych ochronną wartwę skoagulowanego „zgarbowanego” białka. Obecność tej warstewki zmniejsza wysięk, przekrwienie i stan zapalny. Drobnoustroje przewodu pokarmowego też ulegają „garbowaniu”, co daje efekt odkażący.
  • kiedyś stanowiły główny składnik preparatu Idalbina który stosoło się przy biegunkach stanach zapalnych przewodu pokarmowego.
  • wzmacniają drobne naczynka krwionośne, co oznacza, że są wskazane dla osób z „pajączkami (garbniki katechinowe i flawonoidy)
  • w kosmetykach lekko wybielają i rozjaśniają plamy pigmentacyjne na skórze, dzięki zawartości arbutyny.
  • mają zastosowanie jako środek odkażający i ściągający – dzięki garbnikom
Borówka brusznica (Vaccinium vitis-idea) pod Śnieżką

działanie i zastosowanie owoców

  • owoce posiadają takie samo działanie, lecz zdecydowanie słabsze (zawierają m.in. mniej arbutyny)
  • stosuje się je w stanach zapalnych przewodu pokarmowego, wzdęciach i lekkich biegunkach
  • częściej mają zastosowanie kulinarne jako środek wzmacniający i spożywczy – konfitura do dziczyzny i mięsa, a także stosowana ” na słodko”
  • dzięki zawartości naturalnego kwasu benzoesowego (1-2 g na kg święzej masy) – substancji konserwującejo działaniu przecibakteryjnym i przecigrzybiczym, przetwory z brusznicy są bardzo trwałe. Kwas benzoesowy utrudnia wytworzenie wina z brusznicy, bo ogranicza fermentację.
  • na Syberii były trzymane w wodzie na zimę, co poprawiało ich smak i były tak jedzone aż do wiosny
  • owoce zawierają: antocyjany (ideina), garbniki, kwasy organuczne, cukry, pektyny i sole minerelne

zastosowania ludowe:

  • na Białorusi odwar z całej rośliny, zebranej w okresie kwitnięcia, zalecany jest przy kaszlu i przeziębieniu, a także przy bólach w piersiach, gruźlicy, astmie i duszności. Piją go także przy dolegliwościach serca i podwyższonym ciśnieniu krwi. Ziele jest także stosowane przy cukrzycy i w reumatyzmie
  • na Syberii zalecają odwary przy reumatyzmie i podagrze czyli dnie moczanowej
  • w okolicy Sieradza odwar jest pity przy złej przemianie materii
  • w Wałdowie  zbiera się borówkę na lekars­two „przeciw gorączce
  • na Syberii, gdzie ze względów klimatycznych był brak owoców, jagody borówki brusznicy używane były przy awitaminozie
  • w Bułgarii i na Białorusi wodny odwar z całej rośliny w formie napoju służył jako lek przy macicznych krwawieniach i upławach
  • w różnych miejscach przygotowuje się soki i kompoty, marmolady, także z dodatkiem gruszek, jabłek albo marchwi. Marmoladą smarowano chleb lub podawano do kaszy czy ziemniaków
  • suszone kwiaty lub liście  wyko­rzystuje się do zaparzania herbat
  • z przypalonych liści brusznicy można uzyskać dobrą namiastkę zarówno herbaty, jak również kawy
  • w krajach dawnego ZSRR suszy się owoce brusznicy i wykorzystuje do herbat witamino­wych
  • dawniej na Syberii wyrabiano z jagód brusznicy mocną wódkę
  • ze względu na zawartość garbników roślinę wykorzystywali garbarze.

Może Cię również zainteresować:

źródła:

  1. Eliza Lamer-Zarawska – Ziola i rośliny lecznicze
  2. Maria Henslova – Z Badań nad Wiedzą Ludową o Roślinach Ericaceae – Wrzosowate; Slavia Aniqua, tom XXVI – rok 1979
  3. Łukasz Łuczaj – Dziekie Rośliny Jadalne Polski
  4. Jakub Mowszowicz, Bolesław Broda – Przewodnik do oznaczania rośłin leczniczych, trujących i użytkowych
  5. prof. dr Wiesław Grochowski – Jadalne owoce leśne.
  6. Eliza Lamer-Zarawska, Barbara Kowal-Gierczak, Jan Niedworok – Fitoterapia i Leki Roślinne

 

 

Written By
More from Ola

Nacionalni Park Paklenica

Nacionalni Park Paklenica obejmuje południowo- wschodnią część Gór Welebit, a dokładnie 2...
Read More

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *