Laboranci – zielarze z karkonoskiego cechu

Karkonoscy zielarze – laboranci

  • Karkonosze przez długi czas były niedostepne i niezamieszkałe. Jednymi z pierwszych, ktrórzy zaczęli się zapuszczać w te dzikie ostępy byli w średniowieczu Walonowie – poszukiwacze kamieni szlachetnych, minerałów. Znali się oni także na ziołach.
  • Początek karkonoskim laborantom dał najprawdopodobniej Georg Werner, aptekarz który był protestanckim uchodźcem religijnym z Czech.przekazał on swoją zielarską wiedzę synowi.
  • Jedna z legend mówi o studentach medycyny uniwersytetu w Pradze -Mikołaj i Salomon, którzy uciekli do Karpacza, gdzie założyli pierwszą aptekę i przekazali wiedzę mieszkańcom.
  • Ich pierwsi uczniowie już nie byli mityczni – zachowały się ich nazwiska – Melchior Grossmann i Jonas Exner, którzy w XVII w opłacali jedne z najwyższych w Karpaczu podatków.
  • Na północnej ścianie kościoła parafialnego św. Jadwigi w Miłkowie zachowały się pochodzące z początków XVIII w. nagrobki karpackich laborantów.
  • Laboranci aby zareklamować i “uwiarygodnić” swoje wyroby, obrali sobie za patrona mitycznego władcę Karkonoszy – Ducha Gór, który pilnie strzeże swoich naturalnych skarbów np ziół. Nazywali go także “Korzennikiem” i opowiadali o nim straszliwe historie, aby odstraszyć potencjalnych konkurentów do profesji zielarskiej.
  • Swoje specyfiki wyrabiali nie tylko z ziół, ale takze ze sproszkowanych kamieni szlachetnych i minerałów.
  • Stolicą zielarzy stał się Karpacz. Na początku XVIII w utworzyli tutaj własny cech z mistrzami, terminatorami i czeladnikami.
  • Medykamenty laborantów trafiały na wszystkie rynki Śląska i za granicę  do Pragi, Krakowa, Wiednia, Moskwy i Londynu.
  • Prawie przez 2 wieki Karpacz żył i rozwijał się dzięki temu cechowi.
  • Lata 1730-1780 były okresem świetności.
  • Ich złota passa się skończyła po zajęciu terenów przez Prusy, zaczął narastać konflikt pomiędzy oficjalną medycyną – a karkonoskim ziołolecznictwem. Pruska ustawa rządowa z 1740 r. ograniczała liczbę legalnie działających w Karkonoszach laborantów do trzydziestu osób, a na zielarską działalność trzeba było zdobyć urzędową licencję. Od 1796 r. ograniczała taże ilość ziół, które mogły być legalnie wykorzytywane do 46.
  • W 1843 r.  rząd pruski wstrzymał wydawanie nowych zezwoleń na prowadzenie praktyki zielarskiej.
  • Od połowy XIX wieku  następował powolny upadek cechu laborantów.
  • Ostatnim mistrzem laboranckim z Karpacza był Ernst August Zölfel ( zm 1884r), który wyjątkowo posiadał prawo dożywotniego wyrabiania zielarskich medykamentów.
  • W Muzeum Karkonoskim w Jeleniej Górze zebrano 92 obiektów związanych z laborantami: pudełka na maści, suszone zioła i inne gotowe leki, butle, koszyki, spis leków, kopię koncesji laboranckiej i portret ostatniego laboranta:
    • Szafa laboranta, Karpacz, 1768r, l 30 XXw
    • pudełka, Karpacz, 2 poł XIX w, kora brzozy, malowane
    • butle, Karpacz, 2 poł XIXw, szkó przezroczyste, malowane,
    • butle zasobowe, 4 ć XIX w, kamionkowe, szkliwione

 

 

źródła:

  • Materiały Karkonoskiego Parku Narodowego
  • Przemysław Wiater – Laboranci u Ducha Gór
  • Materiały Muzeum Karkonoskiego w Jeleniej Górze

21.07.2020-2.08.2020

  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
Written By
More from Ola

Posłonek

Posłonek (Helianthemum) należy do rodziny czystkowatych (Cistaceae), podobnie jak czystek (Cistus). Do...
Read More

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *